Marcin Frydrych

Kraje kandydujące do UE, które chciałyby zachować ustawy antyaborcyjne w swojej narodowej konstytucji lub prawodawstwie po wejściu do Unii, będą musiały wynegocjować specjalne, gwarantujące im to prawo zapisy w swoim indywidualnym Traktacie Członkowskim. Irlandia dokonała tego w roku 1992, kiedy to podpisując Traktat z Maastricht o Unii Europejskiej, podpisała też specjalny Protokół dołączony jako aneks do Traktatu.

Irlandzki Protokół Aborcyjny powstał na skutek obiekcji Irlandii względem decyzji Europejskiego Trybunału Sprawiedliwości z 1991 w sprawie Grogan; Trybunał orzekł wtedy, że aborcja jest według Traktatów Europejskich usługą medyczną, i dlatego wszelkie ograniczanie dostępu do takiej usługi przez którykolwiek Kraj Członkowski UE jest kwestią leżącą w gestii prawa UE, a nie prawa irlandzkiego.

Takie postawienie sprawy wywołało głęboką obawę, że prawo UE zdominuje w tym przypadku surowe przepisy antyaborcyjne w Irlandii, która gwarantuje nawet konstytucyjną ochronę "prawa do życia dzieci nienarodzonych" - obowiązuje bowiem zasada supremacji, a więc obowiązywania, prawa UE nad prawem danego kraju we wszystkich kwestiach poruszanych w Traktatach Europejskich. Podobne obawy rodzą się teraz w krajach kandydujących do UE, które - podobnie jak Irlandia - mają nie tylko liczną populację katolików, ale i zakazy bądź obostrzenia w zakresie aborcji; należą do nich Polska, Słowacja, Litwa, Węgry, Słowenia, Czechy i Malta.

Ale wydaje się, że kwestia ta nie jest jak dotąd poruszana w negocjacjach miedzy Unia Europejską a krajami kandydującymi.

Jan Truszczyński, główny negocjator ze strony Polski, zaprzeczył jakoby polski rząd czynił w rozmowach negocjacyjnych jakiekolwiek starania o taki specjalny zapis dla swojego państwa. "Niczego takiego nigdy nie omawialiśmy" - powiedział Euobserverowi pan Truszczyński. W Polsce specjalny zapis w prawie o ochronie życia poczętego umożliwia dokonanie aborcji tylko w wyjątkowych okolicznościach. W grudniu 1997 roku Sąd Konstytucyjny potwierdził prawo do ochrony nienarodzonego życia ludzkiego.

Aby zapobiec sprzeczności między prawem antyaborcyjnym Irlandii a prawem UE gwarantującym wolność w oferowaniu oraz dostępie do usług medycznych i innych, rząd irlandzki wynegocjował specjalny Protokół Aborcyjny do Traktatu o Unii Europejskiej (Maastricht). Protokół ten stwierdza, że żaden zapis z Traktatów UE nie może dominować nad szczególnym prawem aborcyjnym Irlandii, ani tym bardziej go anulować. W późniejszej Deklaracji, strony podpisujące Traktat, czyli Kraje Członkowskie, potwierdziły, że prawo UE nie będzie też oddziaływać na ewentualne przyszłe poprawki do konstytucyjnego stanowiska Irlandii w sprawie aborcji. Takie poprawki są obecnie (2001) rozważane.

Specjalny Protokół Aborcyjny Irlandii do Traktatu z Maastricht brzmi: "Strony podpisujące wyraziły zgodę na następujące zapisy prawne, które będą dołączone jako aneksy to Traktatu o Unii Europejskiej oraz do Traktatów ustanawiających Wspólnoty Europejskie: <<Nic [żaden zapis - GK] w Traktacie o Unii Europejskiej, ani w Traktatach ustanawiających Wspólnoty Europejskie, ani w Traktatach czy Aktach modyfikujących lub uzupełniających te Traktaty, nie będzie miało wpływu na stosowanie przez Irlandię Artykułu 40.3.3 Konstytucji Irlandii>>".

Wspomniany artykuł konstytucji irlandzkiej (Artykuł 40.3.3) jest częścią zapisów o Prawach Podstawowych w Konstytucji Irlandii, i daje on konstytucyjną ochronę "prawa do życia dzieci nienarodzonych" na terenie Republiki Irlandii. Brzmi on następująco: "Państwo uznaje prawo nienarodzonych do życia oraz, z należnym szacunkiem dla prawa matki do życia, gwarantuje w swoich prawach respektowanie oraz, gdy tylko jest to możliwe, obronę i egzekwowanie tego prawa."

Euobserver, 28.12.2001

http://euobserver.com/index.phtml?selected_topic=none&action=view&article_id=4646

Napisał Marcin Frydrych
Edycja Lisbeth Kirk

(tłumaczenie GK)